[vc_row][vc_column][vc_empty_space height=”30px”][vc_custom_heading text=”Dziedzictwo kulturowe \u015al\u0105ska Opolskiego.
\nPrzyk\u0142ad lokalnej spo\u0142eczno\u015bci z okolic G\u00f3ry \u015awi\u0119tej Anny” font_container=”tag:h2|text_align:center” use_theme_fonts=”yes” css=”.vc_custom_1629750816999{border-bottom-width: 1px !important;padding-bottom: 10px !important;border-bottom-color: #cccccc !important;border-bottom-style: solid !important;}”][vc_empty_space height=”30px”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/2″][vc_column_text]<\/p>\n
Wobec ci\u0105gle \u017cywotnego dyskursu o \u015al\u0105sku jako regionie pogranicza etnicznego, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym bohaterem jest ludno\u015b\u0107 rodzima, ocala\u0142e fotografie Franciszka Lepicha z pierwszej po\u0142owy minionego stulecia s\u0105 niezwykle cennym i bardzo wa\u017cnym dokumentem. Regionali\u015bci ze Stowarzyszenia \u201eNasze Dziedzictwo\u201d z \u017byrowej uznali je za \u201eprawdziwy skarb\u201d. I trzeba si\u0119 z nimi zgodzi\u0107, zw\u0142aszcza gdy si\u0119 je por\u00f3wna z wszystkimi innymi materia\u0142ami z tego okresu, zapisanymi i opracowanymi przez badaczy, poniewa\u017c na zachowanych zdj\u0119ciach w spos\u00f3b bezpo\u015bredni i autentyczny utrwalona zosta\u0142a obiektywna rzeczywisto\u015b\u0107 w konkretnym przedziale czasowym (lata 20.\u201340. XX wieku) i w naturalnym \u015brodowisku spo\u0142ecznym. Tak, ta oryginalna kolekcja, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 ponad 750 szklanych negatyw\u00f3w dotycz\u0105cych trzech wsi spod G\u00f3ry \u015awi\u0119tej Anny \u2013 Oleszki, \u017byrowej i Jasionej \u2013 autorstwa Franciszka Lepicha, stanowi \u201eprawdziwy skarb\u201d, jest bowiem dokumentem bardzo reprezentatywnym, ilustruj\u0105cym \u017cycie codzienne i zr\u00f3\u017cnicowane formy \u015bwi\u0119towania \u015al\u0105zak\u00f3w w pierwszej po\u0142owie XX wieku.
\nDziedzictwo kulturowe zapisane i tym samym opisane na szklanych negatywach dostarcza tak wiele wa\u017cnych dowod\u00f3w historycznych i spo\u0142eczno-obyczajowych, \u017ce zmusza badacza \u201eznikaj\u0105cego \u015bwiata\u201d do \u201epowrotu do \u017ar\u00f3de\u0142\u201d zbieractwa folklorystycznego. W Europie zr\u00f3\u017cnicowane zainteresowania kultur\u0105 ludow\u0105 si\u0119gaj\u0105 epoki wcze\u015bniejszej ni\u017c romantyzm. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 wiele os\u00f3b, poczynaj\u0105c od amator\u00f3w i podr\u00f3\u017cnik\u00f3w, a na specjalistach, czyli \u00f3wczesnych ludoznawcach, prowadz\u0105cych swe prace wed\u0142ug wcze\u015bniej przygotowanych program\u00f3w badawczych ko\u0144cz\u0105c. Na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku prace te prowadzone by\u0142y jednak w zmieniaj\u0105cych si\u0119 realiach pa\u0144stwowych i politycznych z powodu wielowiekowego usytuowania tego regionu poza obszarem pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n
[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=”1\/2″][vc_empty_space height=”10px”][vc_single_image image=”530″ img_size=”full” alignment=”center” style=”vc_box_rounded”][vc_column_text]<\/p>\n
Franciszek Lepich. Kolonia Jasiona (niem. Jeschona), lata 30. XX w.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n [\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]<\/p>\n Oceniaj\u0105c rozw\u00f3j bada\u0144 folklorystycznych w tym regionie, nie spos\u00f3b uwolni\u0107 si\u0119 od postrzegania przynajmniej niekt\u00f3rych z nich przez pryzmat ideologizacji ze strony polskiej, a jeszcze bardziej \u2013 ze strony niemieckiej. Trzeba te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na bardzo charakterystyczn\u0105 cech\u0119 \u015bl\u0105skoznawczych prac terenowych. Rozleg\u0142a akcja rejestrowania r\u00f3\u017cnych przejaw\u00f3w kultury ludowej by\u0142a tu prowadzona dwutorowo, to znaczy nie tylko przez specjalist\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 spoza \u015al\u0105ska (Izmai\u0142 I. Sriezniewski, Juliusz Roger, Bogumi\u0142 Hoff, Lucjan Malinowski, Richard K\u00fchnau, Will Erich Peuckert, Joseph Klapper), gdy\u017c folklorem \u2013 w przeciwie\u0144stwie do sytuacji w innych regionach \u2013 interesowali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zbieracze rodzimi (np. J\u00f3zef Lompa), w tym wielu amator\u00f3w, kt\u00f3rzy pochodzili z tych samych warstw spo\u0142ecznych (ch\u0142opskich lub robotniczych) co ich informatorzy. To, \u017ce \u015bl\u0105scy zbieracze amatorzy wywodzili si\u0119 z ludu, umo\u017cliwi\u0142o im gromadzenie materia\u0142\u00f3w cechuj\u0105cych si\u0119 wi\u0119kszym autentyzmem. Je\u017celi do\u0142\u0105czymy tu wyniki eksploracji terenowych miejscowych kap\u0142an\u00f3w, np. ks. Adolfa Hytrka i ks. Micha\u0142a Przywary, rozmaite materia\u0142y wspomnieniowe, pami\u0119tniki i listy takich depozytariuszy \u015bl\u0105skiego dziedzictwa kulturowego, jak np. Franciszek Tiszbierek, Jakub Kania czy Andrzej Stampka, to otrzymamy imponuj\u0105cy sw\u0105 zawarto\u015bci\u0105 rejestr zr\u00f3\u017cnicowanych przyk\u0142ad\u00f3w tradycji kulturowej ludu \u015bl\u0105skiego. Jestem przekonana, \u017ce zdj\u0119cia Franciszka Lepicha, zar\u00f3wno te obrz\u0119dowe, jak i te dokumentuj\u0105ce czas pracy dr hab. Teresa Smolin\u0301ska<\/em> [\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_empty_space height=”100px”][vc_single_image image=”496″ img_size=”full” alignment=”center”][vc_column_text]<\/p>\n Dofinansowano ze \u015brodk\u00f3w Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu pochodz\u0105cych z Funduszu Promocji Kultury – Pa\u0144stwowego Funduszu Celowego [\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column][vc_empty_space height=”30px”][vc_custom_heading text=”Dziedzictwo kulturowe \u015al\u0105ska Opolskiego. Przyk\u0142ad lokalnej spo\u0142eczno\u015bci z okolic G\u00f3ry \u015awi\u0119tej Anny” font_container=”tag:h2|text_align:center” use_theme_fonts=”yes” css=”.vc_custom_1629750816999{border-bottom-width: 1px !important;padding-bottom: 10px !important;border-bottom-color: #cccccc !important;border-bottom-style: solid !important;}”][vc_empty_space height=”30px”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/2″][vc_column_text] Wobec ci\u0105gle \u017cywotnego dyskursu o \u015al\u0105sku jako regionie pogranicza etnicznego, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym bohaterem jest ludno\u015b\u0107 rodzima, ocala\u0142e fotografie Franciszka Lepicha z pierwszej po\u0142owy minionego stulecia s\u0105 niezwykle cennym […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":3,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/franciszeklepich.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/248"}],"collection":[{"href":"https:\/\/franciszeklepich.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/franciszeklepich.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/franciszeklepich.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/franciszeklepich.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=248"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/franciszeklepich.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/248\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":720,"href":"https:\/\/franciszeklepich.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/248\/revisions\/720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/franciszeklepich.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nW tak og\u00f3lnie z konieczno\u015bci zarysowanych \u201edziejach\u201d zbieractwa kultury ludowej na \u015al\u0105sku wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 Franciszek Lepich z Oleszki jako bardzo wa\u017cny dokumentalista, stra\u017cnik pami\u0119ci wielu pokole\u0144 \u015al\u0105zak\u00f3w, utalentowany depozytariusz dziedzictwa kulturowego tego regionu. S\u0142owo pisane zast\u0105pi\u0142 obrazem. Jego obszerna narracja fotograficzna jest jednoznaczna: otrzymujemy wizualn\u0105 opowie\u015b\u0107 o soli tej ziemi, czyli o \u015al\u0105zakach pierwszej po\u0142owy XX stulecia i ich \u015bwiecie, \u015bwi\u0119towaniu i \u017cyciu codziennym.
\nUtrwalony na zdj\u0119ciach przez Franciszka Lepicha kulturowy obraz \u015bwiata lokalnej spo\u0142eczno\u015bci mo\u017cna w zasadzie odnie\u015b\u0107 do ca\u0142ego obszaru \u015al\u0105ska Opolskiego, regionu, w kt\u00f3rym \u2013 co wa\u017cne \u2013 ju\u017c pod koniec XIX stulecia post\u0119powa\u0142 proces przemian tradycyjnej kultury ludowej. Intensywny rozw\u00f3j przemys\u0142u oraz zwi\u0105zane z nim przeobra\u017cenia spo\u0142eczno-gospodarcze i og\u00f3lnocywilizacyjne, zmiany polityczne, a tak\u017ce ekspansywne wp\u0142ywy zachodniej kultury mieszcza\u0144skiej wp\u0142yn\u0119\u0142y na wszystkie aspekty \u017cycia obyczajowego mieszka\u0144c\u00f3w nie tylko miast, ale i wsi \u015bl\u0105skich. Kolekcja zachowanych fotografii imponuje r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 tematyczn\u0105: pr\u00f3cz indywidualnych portret\u00f3w ludzi w r\u00f3\u017cnym wieku (nierzadko w wielu uj\u0119ciach) zachowa\u0142y si\u0119 zdj\u0119cia zbiorowego \u015bwi\u0119towania mieszka\u0144c\u00f3w badanych wsi, ich pracy w polu oraz pracy wykonywanej przez miejscowych rzemie\u015blnik\u00f3w, a tak\u017ce robotnik\u00f3w zatrudnionych w przypa\u0142acowym maj\u0105tku w \u017byrowej lub Zak\u0142adach Koksowniczych w Zdzieszowicach. Mamy przyk\u0142ady pracy zawodowej kobiet, podejmowanej poza domem. S\u0105 tak\u017ce uj\u0119cia zwierz\u0105t, prywatnych budynk\u00f3w mieszkalnych (z charakterystycznymi przedsionkami, tzw. laubami) i obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, miejscowych zak\u0142ad\u00f3w rzemie\u015blniczych (piekarni, tartaku, ku\u017ani), zabudowa\u0144 gospodarczych, zabytk\u00f3w, pomnik\u00f3w, sad\u00f3w i ogr\u00f3dk\u00f3w oraz wybrukowanych kamieniem wapiennym podw\u00f3rek i chodnik\u00f3w, okolicznych krajobraz\u00f3w… W rezultacie otrzymujemy potwierdzenie konkretnych fakt\u00f3w kulturowych, kt\u00f3re do tej pory badacze pr\u00f3bowali analizowa\u0107 jedynie na podstawie materia\u0142\u00f3w archiwalnych i przekazu ustnego, t\u0142umacz\u0105c to specyfik\u0105 badanego regionu. Fotografie Lepicha jednoznacznie ukazuj\u0105 przewag\u0119 liczebn\u0105 rodzin wielodzietnych, a tak\u017ce rodzin wielopokoleniowych w \u015brodowisku wiejskim, czytelnie eksponuj\u0105 pozycj\u0119 autorytet\u00f3w (s\u0105 to ludzie starsi, kt\u00f3rzy na wszystkich zdj\u0119ciach zajmuj\u0105 centralne miejsce \u2013 siedz\u0105 w pierwszym rz\u0119dzie, a m\u0142odsi stoj\u0105, kucaj\u0105 lub kl\u0119cz\u0105).
\nZwyczaje i obrz\u0119dy rodzinne oraz doroczne, charakterystyczne dla G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i utrwalone na fotografiach Franciszka Lepicha, zas\u0142uguj\u0105 na oddzieln\u0105 uwag\u0119. Obrz\u0119dy rodzinne dotycz\u0105 kluczowych moment\u00f3w w \u017cyciu cz\u0142owieka \u2013 narodzin, za\u015blubin (zawarcie ma\u0142\u017ce\u0144stwa i za\u0142o\u017cenie rodziny jest wyrazem osi\u0105gni\u0119cia dojrza\u0142o\u015bci biologicznej i spo\u0142ecznej) oraz \u015bmierci i pogrzebu \u2013 nadto dotycz\u0105 wa\u017cnych uroczysto\u015bci religijnych, takich jak chrzest \u015bw., tzw. roczek, I Komunia \u015awi\u0119ta, kt\u00f3re wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z do\u015bwiadczaniem w \u017cyciu kolejnych obrz\u0119d\u00f3w przej\u015bcia. Na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku do dzi\u015b mo\u017cna si\u0119 zetkn\u0105\u0107 z wieloma dawnymi wierzeniami, zachowaniami i wr\u00f3\u017cbami maj\u0105cymi zapewni\u0107 zdrowie, pomy\u015blno\u015b\u0107 i szcz\u0119\u015bcie.
\nW \u017cyciu przechodzimy trzy fazy: anabolizmu, czyli budowania; r\u00f3wnowagi, czyli stabilizacji (okres mi\u0119dzy 20. a 40. rokiem \u017cycia), a po uko\u0144czeniu 40 lat \u2013 zdaniem antropolog\u00f3w \u2013 trafiamy na r\u00f3wni\u0119 pochy\u0142\u0105, kt\u00f3ra prowadzi do katabolizmu, czyli rozpadu. Zatem starzenie si\u0119 i umieranie jest naturalnym etapem \u017cycia cz\u0142owieka, ale postrzegamy go ju\u017c w kategoriach odchodzenia (zjazdu).
\nRodzinne zdj\u0119cia obrz\u0119dowe za\u015bwiadczaj\u0105 o powszechnych nie tylko w badanym \u015brodowisku, ale i praktycznie na ca\u0142ym G\u00f3rnym \u015al\u0105sku formach \u015bwi\u0119towania, poczynaj\u0105c od obrz\u0119du chrztu \u015bw. i bardzo popularnego do dzi\u015b w tym regionie \u201eroczku\u201d. W\u015br\u00f3d tych fotografii dominuj\u0105 zdj\u0119cia \u015blubne m\u0142odej pary i zdj\u0119cia grupowe wszystkich go\u015bci weselnych. Cykl ten wie\u0144cz\u0105 \u201eportrety\u201d trumienne dzieci i os\u00f3b starszych, a dope\u0142niaj\u0105 je indywidualne fotografie komunijne oraz fotografie pierwszoklasist\u00f3w z tytami. Dodajmy od razu, \u017ce tyty, czyli torby w kszta\u0142cie sto\u017cka wype\u0142nione s\u0142odyczami (\u015blad po tzw. rogu obfito\u015bci), kt\u00f3rymi do dzi\u015b w \u015brodowisku ludno\u015bci rodzimej obdarowywani s\u0105 uczniowie I klasy szko\u0142y podstawowej rozpoczynaj\u0105cy nowy etap w swoim \u017cyciu, maj\u0105 os\u0142odzi\u0107 im pierwsze dni nauki w szkole. Na \u015al\u0105sku Opolskim ten \u015bwiecki zwyczaj o niemieckim rodowodzie mieszcza\u0144skim przejmuj\u0105 w ostatnich latach r\u00f3wnie\u017c inne grupy etniczne, przyby\u0142e tu po II wojnie \u015bwiatowej.
\nJak wida\u0107 na fotografiach, niemowl\u0119ta do chrztu ubrane s\u0105 na bia\u0142o, u\u0142o\u017cone w bia\u0142ym beciku i przykryte bia\u0142\u0105 kap\u0105 (nie wida\u0107 ju\u017c na niej ga\u0142\u0105zek mirtowych \u2013 symbolu niewinno\u015bci, ani szerokich wst\u0105\u017cek z wianuszkami mirtowymi). Dzieci, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142y pierwszy rok \u017cycia, na uroczysto\u015b\u0107 religijn\u0105 w ko\u015bciele, tzn. na msz\u0119 \u015bw. odprawian\u0105 w ich intencji, r\u00f3wnie\u017c ubierane s\u0105 na bia\u0142o i niekt\u00f3re z nich \u2013 zgodnie z tradycj\u0105 (magi\u0105 po\u017cyteczn\u0105) \u2013 na prawym ramieniu maj\u0105 przyszyty wianuszek mirtowy, kt\u00f3ry z racji owalnego kszta\u0142tu i zielonych ga\u0142\u0105zek ma chroni\u0107 dziecko przed z\u0142ymi mocami oraz zapewni\u0107 mu pomy\u015blno\u015b\u0107. Zielone ga\u0142\u0105zki mirtu pe\u0142ni\u0105 sw\u0105 sakraln\u0105 funkcj\u0119 r\u00f3wnie\u017c podczas uroczysto\u015bci I Komunii \u015awi\u0119tej, na ka\u017cdym zdj\u0119ciu trzymane przez dzieci d\u0142ugie \u015bwiece oplecione s\u0105 w\u0142a\u015bnie mirtem. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce dopiero na pocz\u0105tku lat 20. XX stulecia zacz\u0119to ubiera\u0107 dziewczynki z tej okazji w bia\u0142e sukienki i ta nowa moda miejska (nazywana te\u017c pa\u0144sk\u0105) dotar\u0142a r\u00f3wnie\u017c do badanych miejscowo\u015bci. Dziewczynki ubrane s\u0105 w kr\u00f3tkie, ale zakrywaj\u0105ce kolana bia\u0142e sukienki z d\u0142ugimi r\u0119kawami, bia\u0142e rajstopy, ciemne (czarne?) cz\u00f3\u0142enka z paseczkiem (sporadycznie maj\u0105 za\u0142o\u017cone bia\u0142e p\u00f3\u0142buty). D\u0142ugie w\u0142osy zaplecione s\u0105 w warkocze ustrojone bia\u0142ymi kokardami (rzadko widzimy w\u0142osy rozpuszczone). G\u0142owy wszystkich dziewczynek s\u0105 ozdobione wiankami mirtowymi. Niekt\u00f3re z dziewczynek maj\u0105 na szyi medalik \u015bwiadcz\u0105cy o przynale\u017cno\u015bci do Sodalicji Maria\u0144skiej. Wszyscy ch\u0142opcy ubrani s\u0105 w ciemne garnitury, kr\u00f3tkie spodnie (te\u017c przykrywaj\u0105ce kolana), ciemne rajstopy lub podkolan\u00f3wki i ciemne (czarne?) p\u00f3\u0142buty. Bia\u0142e koszule wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 takimi samymi charakterystycznymi wy\u0142ogami, czyli tzw. ko\u0142nierzykiem S\u0142owackiego. Pr\u00f3cz \u015bwiec przystrojonych dodatkowo serwetkami z materia\u0142u (w tym tak\u017ce koronkami) wszystkie dzieci trzymaj\u0105 w r\u0119kach ksi\u0105\u017ceczki do nabo\u017ce\u0144stwa. Na tych pozowanych fotografiach (przed domem, g\u0142\u00f3wnie na tle drzwi lub wej\u015bcia do przedsionka) dzieci s\u0105 bardzo powa\u017cne, stoj\u0105 w pojedynk\u0119 (sporadycznie z rodze\u0144stwem lub osobami doros\u0142ymi).
\nBardzo interesuj\u0105ce s\u0105 zdj\u0119cia \u015blubne i weselne, g\u0142\u00f3wnie te uwieczniaj\u0105ce kobiety, zw\u0142aszcza panny m\u0142ode. Ka\u017cd\u0105 z nich wyr\u00f3\u017cnia wianek mirtowy symbolizuj\u0105cy panie\u0144stwo i niewinno\u015b\u0107. Nakrycie g\u0142owy panny m\u0142odej \u2013 jak wida\u0107 na zdj\u0119ciach \u2013 by\u0142o bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jej obrz\u0119dowego stroju. Zielony wianek mirtowy mog\u0142a za\u0142o\u017cy\u0107 tylko dziewica. By\u0142 on zawsze bardzo dobrze widoczny, albowiem w\u0142osy zaczesane g\u0142adko (bez grzywki) by\u0142y upi\u0119te z ty\u0142u g\u0142owy w kok. M\u0119\u017cczy\u017ani, w tym nowo\u017ce\u0144cy, ju\u017c w drugiej po\u0142owie XIX wieku zaakceptowali zachodnie wp\u0142ywy kulturowe, a konkretnie \u2013 mieszcza\u0144ski str\u00f3j obrz\u0119dowy. I tak, na zachowanych fotografiach ka\u017cdy pan m\u0142ody ubrany jest w elegancki czarny garnitur (ancug), bia\u0142\u0105 koszul\u0119 z zawi\u0105zan\u0105 pod szyj\u0105 bia\u0142\u0105 (rzadziej ciemn\u0105) muszk\u0105. Z butonierki wystaje gustowna chusteczka, a do klapy marynarki przypi\u0119ta jest woniaczka, czyli ma\u0142y bukiecik mirtowy, dodajmy: jedyny tradycyjny rekwizyt maj\u0105cy przypomina\u0107 dawn\u0105 \u201er\u00f3\u017cd\u017ck\u0119 weseln\u0105\u201d. W r\u0119ku trzyma bia\u0142e r\u0119kawiczki, nieraz r\u00f3wnie\u017c cylinder. Taki wizerunek pana m\u0142odego dope\u0142niaj\u0105 sk\u00f3rzane p\u00f3\u0142buty. Natomiast w\u015br\u00f3d pa\u0144 m\u0142odych staromodn\u0105 elegancj\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 te ubrane w str\u00f3j ludowy zwany ch\u0142opskim, czyli w ancug, kt\u00f3ry by\u0142 szyty z czarnej tkaniny fabrycznej (weluru, aksamitu, cienkiej we\u0142ny, rypsu lub jedwabiu). Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 on z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci \u2013 charakterystycznego kaftana (jupy, inaczej jakli) ze st\u00f3jk\u0105, zapinanego na zatrzaski (ozdobne guziki naszyte w jednym lub dw\u00f3ch rz\u0119dach stanowi\u0142y element dekoracyjny), si\u0119gaj\u0105cego za biodra, poszerzanego u do\u0142u i bardzo cz\u0119sto zako\u0144czonego koronkow\u0105 falban\u0105. Sp\u00f3dnica (mazelonka) doszyta by\u0142a do stanika (lajbika). Widoczne na zdj\u0119ciach mazelonki s\u0105 stosunkowo kr\u00f3tkie, gdy\u017c zgodnie z mod\u0105 z pocz\u0105tku XX wieku si\u0119gaj\u0105 do po\u0142owy \u0142ydki. Ca\u0142o\u015b\u0107 tego czarnego stroju \u015blubnego obowi\u0105zkowo dope\u0142nia bia\u0142y (jasny) fartuch (jedwabny, at\u0142asowy, adamaszkowy, brokatowy lub satynowy), kr\u00f3tszy od mazelonki i typowy dla stroj\u00f3w \u015al\u0105ska Opolskiego. Jak wida\u0107, fartucha (zopaski) jako symbolu kobieco\u015bci, pracowito\u015bci, p\u0142odno\u015bci nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c w stroju obrz\u0119dowym. Ten dostojny wizerunek pa\u0144 m\u0142odych spod G\u00f3ry \u015awi\u0119tej Anny, ubranych w tradycyjny str\u00f3j, zwany te\u017c polskim, dope\u0142niaj\u0105 gustowne kolczyki. Co godne uwagi \u2013 panny m\u0142ode nie trzymaj\u0105 ju\u017c w r\u0119ku ksi\u0105\u017ceczki do nabo\u017ce\u0144stwa, zast\u0105pi\u0142 j\u0105 bowiem zgodnie z najnowszymi trendami mody i walorami estetycznymi bukiet kwiat\u00f3w.
\nW\u015br\u00f3d fotografii \u015blubnych, dokumentuj\u0105cych wzorcowo proces przemian spo\u0142eczno-obyczajowych na wsiach \u015bl\u0105skich, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na bardzo charakterystyczne elementy procesu przechodzenia z kultury ludowej na mieszcza\u0144sk\u0105. Przede wszystkim jest to niespotykana w innych regionach Polski czarna sukienka \u015blubna, powiedzieliby\u015bmy dzi\u015b: elegancka kreacja wieczorowa, dopasowana do figury panny m\u0142odej (obcis\u0142a), d\u0142uga, ju\u017c niezapi\u0119ta pod sam\u0105 szyj\u0105, ale wyci\u0119ta w szpic, a powsta\u0142y w ten spos\u00f3b dekolt zdobi bia\u0142y ko\u0142nierzyk. Jak wiadomo, szybko zast\u0105pi\u0142a j\u0105 bia\u0142a sukienka z welonem. Zachowa\u0142o si\u0119 zdj\u0119cie panny m\u0142odej w bia\u0142ej sukience, ale jeszcze bez welonu \u2013 g\u0142owa przystrojona jest tak jak w stroju ch\u0142opskim jedynie wiankiem mirtowym. Generalnie welon, gdy ju\u017c dope\u0142ni\u0142 bia\u0142\u0105 sukni\u0119, musia\u0142 pocz\u0105tkowo by\u0107 d\u0142ugi b\u0105d\u017a bardzo d\u0142ugi, by ci\u0105gn\u0105\u0107 si\u0119 po ziemi. Niewiele si\u0119 zmieni\u0142o w przypadku tak wa\u017cnego dotychczas wianka \u2013 musia\u0142 si\u0119 skomponowa\u0107 z now\u0105 kreacj\u0105, by nadal \u015bwiadczy\u0107 o niewinno\u015bci pani m\u0142odej. Ci\u0105gle czytelna i wa\u017cna symbolika wianka w tradycyjnej obyczajowo\u015bci zadecydowa\u0142a o tym, \u017ce pocz\u0105tkowo umieszczano go na welonie, aby go wszyscy widzieli. Z czasem taki wianek na welonie sta\u0142 si\u0119 stroikiem. Mamy tu te\u017c przyk\u0142ad wianka na welonie przystrojonego jak korona \u2013 zosta\u0142 on umocowany, tak jak powszechnie robiono to w centralnej Polsce (np. w Opoczy\u0144skiem) i na Kujawach, na tzw. wst\u0105\u017cce (podwst\u0105\u017cniku), kt\u00f3r\u0105 upinano i marszczono pionowo. Na powsta\u0142ych w ten spos\u00f3b bia\u0142ych falbankach p\u0142\u00f3ciennych lub koronkowych, kt\u00f3re okala\u0142y twarz, umieszczano zielony wianek. Badacze w bia\u0142ym kolorze, wianku w formie stroika i welonie jako reminiscencji dawnego \u201ezawicia, zowijki, opaski\u201d, czyli szczeg\u00f3lnego nakrycia g\u0142owy, dopatruj\u0105 si\u0119 pierwotnej \u201eoznaki przej\u015bcia ze stanu panie\u0144skiego do zam\u0119\u017cnego\u201d. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce panny m\u0142ode swoje bia\u0142e d\u0142ugie sukienki (b\u0105d\u017a kr\u00f3tsze, odkrywaj\u0105ce kostki i eleganckie bia\u0142e pantofelki na cienkim obcasie) przystraja\u0142y dodatkowo ga\u0142\u0105zkami mirtu i zak\u0142ada\u0142y do nich nie tylko \u0142a\u0144cuszki z medalikami, ale i bia\u0142e korale, a opr\u00f3cz bukietu ca\u0142o\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142y dope\u0142nia\u0107 ma\u0142ymi bia\u0142ymi torebkami. Konkluduj\u0105c, nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce w omawianej kolekcji dominuj\u0105 zdj\u0119cia m\u0142odych par ubranych wed\u0142ug najnowszej zachodniej mody mieszcza\u0144skiej.
\nWarto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce kres \u017cycia cz\u0142owieka w zbiorze fotografii Lepicha dokumentuj\u0105 charakterystyczne dla ca\u0142ego G\u00f3rnego \u015al\u0105ska wizerunki trumienne niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci (przykrytych obrazkami religijnymi, podarowanymi przez \u017cegnaj\u0105ce je dzieci) oraz ludzi starszych. \u015awiadcz\u0105 one o \u017cywotnej funkcji integracyjnej \u2013 w obrz\u0119dzie pogrzebowym, czyli izolacyjnym, uczestniczy\u0142a nie tylko rodzina, ale i s\u0105siedzi, zar\u00f3wno doro\u015bli, jak i dzieci, oddaj\u0105c zmar\u0142emu \u201eostatni\u0105 przys\u0142ug\u0119\u201d.
\nZgodnie z tradycj\u0105 w obrz\u0119dowym pejza\u017cu \u015al\u0105ska Opolskiego wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zwyczaje i obrz\u0119dy doroczne, wsp\u00f3\u0142egzystuj\u0105ce z rokiem liturgicznym. Takim przyk\u0142adem piel\u0119gnowania w\u0142asnego dziedzictwa kulturowego na badanym obszarze jest poch\u00f3d z maszkar\u0105 obrz\u0119dow\u0105, czyli z nied\u017awiedziem (berem), w ostatnich dniach karnawa\u0142u. Obrz\u0119dowe grupy wodz\u0105ce nied\u017awiedzia nacechowane by\u0142y dawniej poga\u0144sk\u0105 magi\u0105 po\u017cy-teczn\u0105, a nied\u017awied\u017a pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 koz\u0142a ofiarnego. Grupy przebiera\u0144c\u00f3w uczestnicz\u0105cych w pochodzie by\u0142y nosicielami szcz\u0119\u015bcia, mia\u0142y zapewni\u0107 pomy\u015blno\u015b\u0107 ludziom i zwierz\u0119tom, domowi i ca\u0142ej zagrodzie, a w polu \u2013 dobre urodzaje. Wodzenie nied\u017awiedzia do dzi\u015b przetrwa\u0142o na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku w wielu lokalnych \u015brodowiskach (r\u00f3wnie\u017c we wsiach pod G\u00f3r\u0105 \u015awi\u0119tej Anny) jako widowisko korowodowe i w 2019 roku zosta\u0142o wpisane na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego, za\u0142o\u017conej po ratyfikowaniu przez Polsk\u0119 w 2011 roku Konwencji UNESCO o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku. W tym samym roku na tej li\u015bcie znalaz\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kroszonkarstwo opolskie, czyli tradycyjna rytownicza technika zdobienia jaj wielkanocnych, tzw. kroszonek. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie s\u0105 one wykonywane r\u00f3wnie\u017c w badanych wsiach subregionu strzeleckiego. Jak ustalili regionali\u015bci z \u017byrowej, w pami\u0119ci jej mieszka\u0144c\u00f3w jako utalentowana kroszonkarka zapisa\u0142a si\u0119 Maria B\u0105k (Bonk, z domu Porada) z Kolonii Jasiona, kt\u00f3r\u0105 zidentyfikowano w\u015br\u00f3d os\u00f3b utrwalonych na szklanych negatywach Lepicha. Zapami\u0119tano tak\u017ce, \u017ce zdobi\u0142a ona jajka \u201ezafarbowane w cebuli lub pomalowane na czarno misternymi wzorami w drobne kwiatuszki i listeczki ju\u017c od pory zimowej. Z tego wzgl\u0119du nie mia\u0142a czasu\u201d.
\nTo, \u017ce w\u0142a\u015bnie \u015al\u0105zacy pami\u0119taj\u0105 jeszcze o wielu tradycyjnych praktykach zwi\u0105zanych z rodzinn\u0105 i doroczn\u0105 obrz\u0119dowo\u015bci\u0105, wiele z nich staraj\u0105 si\u0119 piel\u0119gnowa\u0107, jednoznacznie \u015bwiadczy o niezwykle silnym wi\u0119ziotw\u00f3rczym charakterze \u015bl\u0105skiej tradycji. Za jedn\u0105 z przyczyn budowania i trwania tak silnych wi\u0119zi spo\u0142ecznych (rodzinnych i s\u0105siedzkich) mo\u017cna uzna\u0107 zasiedzia\u0142o\u015b\u0107 rodzin \u015bl\u0105skich. W lokalnym \u015brodowisku wszyscy si\u0119 znaj\u0105 i wzajemnie sobie pomagaj\u0105. Zr\u00f3\u017cnicowane formy pomocy daj\u0105 si\u0119 te\u017c zauwa\u017cy\u0107 na zachowanych zdj\u0119ciach dotycz\u0105cych pracy w polu i w gospodarstwie, w warsztacie rzemie\u015blniczym, przy rozbi\u00f3rce starych dom\u00f3w… Zasiedzia\u0142o\u015b\u0107 \u015al\u0105zak\u00f3w mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105czy\u0107 ze zbiorowym kultywowaniem praktyk religijnych i r\u00f3\u017cnych form religijno\u015bci ludowej. Fotografie Lepicha dlatego s\u0105 tak wa\u017cnymi dokumentami, bo po\u015bwiadczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wyniesiony z domu rodzinnego system warto\u015bci i religijno\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, kt\u00f3rzy zgodnie z tradycj\u0105 kroczyli w swym \u017cyciu \u201edrog\u0105\u201d religijnych sakrament\u00f3w i w taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b manifestowali zwi\u0105zek z Ko\u015bcio\u0142em katolickim. Do dzi\u015b to w\u0142a\u015bnie parafia w diecezjach \u015bl\u0105skich wydaje si\u0119 bardzo wa\u017cn\u0105 \u201einstytucj\u0105 administracyjn\u0105\u201d, z kt\u00f3r\u0105 wierni si\u0119 identyfikuj\u0105, dbaj\u0105c nie tylko o sw\u00f3j ko\u015bci\u00f3\u0142, ale te\u017c o cmentarz, kapliczki i krzy\u017ce, aktywnie uczestnicz\u0105c w wielu pozaliturgicznych formach zwyczajowych (np. w odpustowych uroczysto\u015bciach parafialnych, kiermaszach i pielgrzymkach).
\nCo bardzo wa\u017cne, pami\u0119\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wsi spod G\u00f3ry \u015awi\u0119tej Anny w odkrytych szklanych negatywach otrzyma\u0142a tw\u00f3rcze wsparcie. Negatywy te sprawi\u0142y, \u017ce po tylu latach dosz\u0142o w badanej spo\u0142eczno\u015bci lokalnej wr\u0119cz do jej \u201eerupcji\u201d, a powojenna (nie)pami\u0119\u0107, piel\u0119gnowana g\u0142\u00f3wnie w przekazie rodzinnym, zosta\u0142a teraz wyeksponowana. Zdj\u0119cia spowodowa\u0142y to, \u017ce \u201epami\u0119\u0107 przesz\u0142o\u015bci\u201d eksplodowa\u0142a, dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia indywidualnej i zbiorowej potocznej wiedzy o rodzinie, krewnych, powinowatych i s\u0105siadach. Ma\u0142a historia lokalna splot\u0142a si\u0119 tu z wielk\u0105 histori\u0105 Europy. We wsp\u00f3\u0142czesnych relacjach i opowie\u015bciach wspomnieniowych o\u017cy\u0142a teraz prawie ca\u0142a wielopokoleniowa spo\u0142eczno\u015b\u0107, a nie tylko uwiecznione przez Lepicha osoby z pierwszej po\u0142owy XX wieku. Z uwolnionej ju\u017c \u201epami\u0119ci urz\u0119dowej\u201d na temat II wojny \u015bwiatowej, wkroczenia wojsk radzieckich na G\u00f3rny \u015al\u0105sk i powojennych perypetii \u015al\u0105zak\u00f3w wydosta\u0142y si\u0119 teraz \u201ena \u015bwiat\u0142o dzienne\u201d rozmaite informacje. Potoczna wiedza mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 jak wynika z przeprowadzonych ostatnio przez regionalist\u00f3w z \u017byrowej wywiad\u00f3w \u2013 nie ogranicza si\u0119 do konkretnego wydarzenia uwiecznionego na fotografiach z lat 20., 30. i 40. XX stulecia. Wiele relacji i opowie\u015bci wspomnieniowych dotyczy nie tylko powsta\u0144 \u015bl\u0105skich, ale i przewa\u017cnie dramatycznych wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z wkroczeniem na \u015al\u0105sk Opolski wojsk radzieckich w 1945 roku oraz z powojenn\u0105 zmian\u0105 granic pa\u0144stwowych, now\u0105 sytuacj\u0105 polityczn\u0105, gospodarcz\u0105, administracyjn\u0105, spo\u0142eczno-obyczajow\u0105, z wyjazdami do Niemiec. Ludzie wiedz\u0105 tak\u017ce (cho\u0107 ze wzgl\u0119du na \u017cyj\u0105cych krewnych b\u0105d\u017a s\u0105siad\u00f3w nie zawsze chc\u0105 o tym m\u00f3wi\u0107), kto podczas II wojny \u015bwiatowej s\u0142u\u017cy\u0142 w takiej lub innej formacji wojskowej, gdzie s\u0142u\u017cy\u0142 (np. na froncie wschodnim, w Norwegii, we Francji), kto i gdzie zgin\u0105\u0142, a kto po wielu latach \u201ewr\u00f3ci\u0142 z niewoli w Rosji\u201d… My\u015bl\u0119 tu r\u00f3wnie\u017c m.in. o wprowadzonej przez w\u0142adze polskie zmianie imion ludno\u015bci miejscowej, by wymieni\u0107 konkretne przypadki, kt\u00f3re ujawni\u0142y si\u0119 podczas identyfikacji utrwalonych na zdj\u0119ciach os\u00f3b, np.: Jadwiga (wcze\u015bniej Hedwig), Jerzy (Georg), Krystyna (Irmlind), Barbara (Gudrun), Eugeniusz (Wolfgang), Franciszek (Franz), oraz o modyfikacji pisowni nazwisk, np. Szulc (z wcze\u015bniejszego Schultz). Mieszka\u0144cy Oleszki pami\u0119taj\u0105 do dzi\u015b, kto z ich s\u0105siad\u00f3w po II wojnie \u015bwiatowej zosta\u0142 zmuszony do opuszczenia w\u0142asnego domu i \u201emieszka\u0142 komor\u0105\u201d, czyli w innym domu, przygarni\u0119ty przez \u017cyczliwych s\u0105siad\u00f3w. Jak wynika z przeprowadzonych wywiad\u00f3w, generalnie mieszka\u0144cy wsi \u201ecudem unikn\u0119li tego losu, dlatego jako dzi\u0119kczynienie chodzili [co roku \u2013 T.S.] z procesj\u0105 dzi\u0119kczynn\u0105 na G\u00f3r\u0119 \u015bw. Anny\u201d.
\nMieszka\u0144cy badanego obszaru zachowali pami\u0119\u0107 o s\u0105siadach, kt\u00f3rzy przodowali nie tylko w pracowito\u015bci, uprawianiu ziemi i prowadzeniu gospodarstwa. Na zdj\u0119ciach bowiem zosta\u0142a uwidoczniona r\u00f3wnie\u017c specyfikacja zawod\u00f3w \u015al\u0105zak\u00f3w, kt\u00f3re ciesz\u0105 si\u0119 uznaniem do dzi\u015b i w kt\u00f3rych wielu m\u0119\u017cczyzn wyr\u00f3\u017cnia\u0142o si\u0119 swymi nieprzeci\u0119tnymi umiej\u0119tno\u015bciami rzemie\u015blniczymi. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 za informatorami owych specjalist\u00f3w: cie\u015bl\u0119,szewca, mistrza budowlanego, dekarza, murarza, stolarza, kowala, piekarza, ko\u0142odzieja, fryzjera, \u015blusarza, rymarza, pszczelarza, tzw. z\u0142ot\u0105 r\u0105czk\u0119, a tak\u017ce krawcow\u0105 czy salow\u0105 w szpitalu. Do dzi\u015b mieszka\u0144cy pami\u0119taj\u0105, kto we wsi mia\u0142 najwi\u0119ksze gospodarstwo i \u201euchodzi\u0142 za najbogatszego gospodarza\u201d, kto pracowa\u0142 w koksowni w Zdzieszowicach, a kto w lesie przy wyr\u0119bie drewna, kto by\u0142 urz\u0119dnikiem pocztowym, a kto ko\u015bcielnym, kto pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 grabarza (kopido\u0142a). Warto tu podkre\u015bli\u0107, \u017ce w badanych wsiach niekt\u00f3re rodziny dba\u0142y r\u00f3wnie\u017c o kszta\u0142cenie swych dzieci, przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 rodzina Ochman\u00f3w, z kt\u00f3rej wywodzili si\u0119: stomatolo\u017cka, zakonnica, pe\u0142ni\u0105ca sw\u0105 pos\u0142ug\u0119 w Rzymie, kap\u0142an i psycholog z tytu\u0142em doktora, a tak\u017ce rodziny Post\u00f3w, Dudk\u00f3w… W pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w ocala\u0142y r\u00f3wnie\u017c popularne przezwiska nie\u017cyj\u0105cych ju\u017c s\u0105siad\u00f3w (np.: Sznupo\u0142k, Jaca, Korespondynt, \u201epop\u0119kane fajni\u0105tko\u201d). Ludzie wiedz\u0105, kto zyska\u0142 miano \u201eduszy towarzystwa\u201d i kto nazywany by\u0142 \u201epolskim patriot\u0105\u201d (w 1941 r. zgin\u0105\u0142 on w Auschwitz). Nadal s\u0105 dobrze zorientowani w lokalnych wi\u0119zach pokrewie\u0144stwa i powinowactwa, wskazuj\u0105c, kto z kim si\u0119 o\u017ceni\u0142, ile dzieci mia\u0142o konkretne ma\u0142\u017ce\u0144stwo, kt\u00f3re z tych dzieci przedwcze\u015bnie zmar\u0142y. Zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c w pami\u0119ci osoby, kt\u00f3rych styl \u017cycia, zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne, aktywne uczestnictwo w tradycyjnych obrz\u0119dach rodzinnych (np. w weselach) i dorocznych (np. w wodzeniu nied\u017awiedzia) zyska\u0142y przed laty uznanie spo\u0142eczno\u015bci lokalnej i do dzi\u015b s\u0105 z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 wskazywane na fotografiach Lepicha. Zapami\u0119tani zostali mieszka\u0144cy, kt\u00f3rzy kupili pierwszy samoch\u00f3d osobowy we wsi, posiadacze motocykli i rower\u00f3w, osoby lubi\u0105ce je\u017adzi\u0107 z \u017con\u0105 na motorze, mi\u0142o\u015bnicy nart. Co interesuj\u0105ce, osoby uwiecznione na zdj\u0119ciach nie zatraci\u0142y we wsp\u00f3\u0142czesnych relacjach swej osobowo\u015bci i indywidualnych cech. Bardzo cz\u0119sto identyfikacj\u0119 sfotografowanych krewnych i s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy zmarli w latach 50. minionego stulecia, dope\u0142niaj\u0105 relacje i zindywidualizowane opowie\u015bci wspomnieniowe (tzw. memoraty) o tym, \u017ce np. pani Jadwiga \u201e[…] Dba\u0142a o cmentarz, wykasza\u0142a traw\u0119 mi\u0119dzy grobami. Dba\u0142a tak\u017ce o mogi\u0142y, obsadza\u0142a je tzw. t\u0142ust\u0105 kurk\u0105\u201d; pani Leopoldine jako matka zajmuj\u0105ca si\u0119 gospodarstwem i wychowaniem dwunastki dzieci \u201euchodzi\u0142a za dobr\u0105 i nad wyraz spokojn\u0105 kobiet\u0119\u201d; pani Klara \u201epami\u0119ta\u0142a prawie wszystkie daty urodzin w ca\u0142ej parafii Jasiona w przedziale od lat 20. do 40.\u201d; pan Teofil \u201emia\u0142 niezwyk\u0142e poczucie humoru. Uchodzi\u0142 za weso\u0142ka i dusz\u0119 towarzystwa, tzw. wigejc. Zgin\u0105\u0142 tragicznie, jad\u0105c na motorowerze (mopliku) z G\u00f3ry \u015awi\u0119tej Anny\u201d; pan Franciszek jako kominiarz by\u0142 cz\u0142onkiem grupy wodz\u0105cej corocznie nied\u017awiedzia; pan Antoni, kt\u00f3ry nie mia\u0142 lewej d\u0142oni (wskutek wypadku w pracy), by\u0142 oskar\u017cany przez Rosjan o to, \u017ce zosta\u0142 poszkodowany na zdrowiu, bo bra\u0142 udzia\u0142 w dzia\u0142aniach wojennych; pan Konrad by\u0142 cz\u0142owiekiem \u201edo ta\u0144ca i do r\u00f3\u017ca\u0144ca\u201d, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 licznymi umiej\u0119tno\u015bciami (pszczelarz, weterynarz, pe\u0142ni\u0142 przed wojn\u0105 funkcj\u0119 so\u0142tysa); pani Waleska \u201especjalizowa\u0142a si\u0119 w uprawie mirtu doniczkowego\u201d, z kt\u00f3rego robiono wianki dla dziewcz\u0105t (do \u015blubu, chrztu \u015bw., roczku, I Komunii \u015awi\u0119tej, na procesj\u0119 Bo\u017cego Cia\u0142a); pan Wilhelm by\u0142 \u201edobrym cz\u0142owiekiem, przekaza\u0142 pole na cmentarz\u201d; pan Jan by\u0142 \u201ech\u0142oporobotnikiem o wielu umiej\u0119tno\u015bciach, tzw. z\u0142ot\u0105 r\u0105czk\u0105\u201d; pani Cecylia \u2013 \u201ekobiet\u0105 o go\u0142\u0119bim sercu\u201d, a pan Franciszek \u2013 \u201epracownikiem fizycznym w Ko\u017alu Porcie. Do pracy chodzi\u0142 piechot\u0105 3 godziny w jedn\u0105 stron\u0119\u201d, p\u00f3\u017aniej pracowa\u0142 w fabryce cukru w Rozwadzy, a jako Franciszek \u201enale\u017ca\u0142 do III zakonu przy ko\u015bciele \u015bw. Anny a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej\u201d; pan Juliusz posadzi\u0142 lipy obok kaplicy i stawu; pan Antoni \u201eby\u0142 bardzo szarmancki i taktowny wobec kobiet i bardzo towarzyski\u201d; pan Ferdynand \u201eby\u0142 cz\u0142owiekiem bardzo weso\u0142ym i towarzyskim, umila\u0142 czas kobietom podczas skubania pierza\u201d; pan Konstanty \u201eopanowa\u0142 sztuk\u0119 rymarsk\u0105 i zosta\u0142 rymarzem, wykonywa\u0142 chom\u0105ta dla koni, nieraz na zeszyt\u201d; pan Antoni wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 swoim ulubionym powiedzonkiem: \u201eJak kto\u015b dobrze zrobi\u0142 powr\u00f3zki na snopki, to trzyma\u0142o jak dio\u0142bo\u0142 dusza\u201d; jedna z mieszkanek z \u017byrowej zyska\u0142a miano \u201ekobiety pedantki\u201d, poniewa\u017c \u201ewszystko u niej musia\u0142o by\u0107 uporz\u0105dkowane\u201d, a w wieku 90 lat \u201eprzed po\u0142o\u017ceniem si\u0119 do \u0142\u00f3\u017cka zmywa\u0142a talerze i kubki, bo \u2013 jak mawia\u0142a \u2013 gdyby tej nocy P\u00f3n B\u00f3czek j\u00f3m odwo\u0142a\u0142 z tego \u015bwiata, to by ludzie powiedzieli: Co to za ciarach tu miyszko\u0142\u201d.<\/p>\n***<\/strong><\/h3>\n
\noraz sp\u0119dzanie wolnego czasu czy miejsce dzieci w \u015brodowisku wiejskim (wskazuj\u0105 na to ich zabawki utrwalone na pozowanych fotografiach), zas\u0142uguj\u0105 nie tylko ze wzgl\u0119du na walory poznawcze na monograficzne opracowanie, kt\u00f3re trzeba dope\u0142ni\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym przekazem na temat wierze\u0144 i zwyczaj\u00f3w, wielu reali\u00f3w \u017cycia spo\u0142eczno-obyczajowego. Zarejestrowane obrazy z pierwszej po\u0142owy XX stulecia wskazuj\u0105 bowiem na dynamiczny proces wielu przemian, np. stroju \u015bwi\u0105tecznego, stroju obrz\u0119dowego, gdy\u017c na fotografii widzimy jedne kobiety ubrane jeszcze \u201epo ch\u0142opsku\u201d, a inne \u2013 zgodnie z najnowszymi trendami mody mieszcza\u0144skiej. Dawniej podj\u0119cie decyzji o rezygnacji z tradycyjnego stroju \u015bl\u0105skiego wymaga\u0142o nie lada odwagi. Do dzi\u015b w badanej spo\u0142eczno\u015bci zachowa\u0142a si\u0119 pami\u0119\u0107 o rozterkach pani Jadwigi: \u201eJako panna mia\u0142a zamiar przej\u015b\u0107 ze stroju ch\u0142opskiego na pa\u0144ski. Po uszyciu sukienki i jej kilkakrotnym za\u0142o\u017ceniu zrezygnowa\u0142a z jej noszenia i dosz\u0142a do wniosku, \u017ce nojzocniejszy jest str\u00f3j ch\u0142opski\u201d. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie odbiorca tych fotografii z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 dostrze\u017ce zmiany i post\u0119p cywilizacyjny, kt\u00f3re si\u0119 dokona\u0142y w badanym \u015brodowisku lokalnym. My\u015bl\u0119 tu nie tylko o modyfikacji wizerunku osobistego mieszka\u0144c\u00f3w tych wsi (fryzury, ubi\u00f3r, obuwie), ale i o szeroko rozumianej transformacji w kulturze agrarnej (uprawa roli, hodowla zwierz\u0105t), o rozwoju rzemios\u0142a, przemys\u0142u, komunikacji i \u015brodk\u00f3w transportu…
\nZ ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce zachowane fotografie zdyscyplinuj\u0105 pami\u0119\u0107 komunikatywn\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w, czyli t\u0119 wynikaj\u0105c\u0105 z przekazu ustnego, nietrwa\u0142\u0105, zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 wraz z kolejnymi pokoleniami, koryguj\u0105c mityzacj\u0119 wspomnie\u0144 i stymuluj\u0105c tym samym rozw\u00f3j pami\u0119ci kulturowej o w\u0142asnym dziedzictwie. Nadto mo\u017cna \u017cywi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce wizualny przekaz dziedzictwa kulturowego \u015al\u0105zak\u00f3w we wsp\u00f3\u0142czesnej kulturze, skupionej w znacznym stopniu na obrazie, a nie na s\u0142owie, wyda si\u0119 atrakcyjn\u0105 form\u0105 nie tylko dla starszego pokolenia odbiorc\u00f3w, ale i dla m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy wr\u0119cz si\u0119 fascynuj\u0105 wizualn\u0105 transmisj\u0105 kultury (telewizja, Internet, smartfony, komputery, tablety). W dynamicznym procesie funkcjonowania i przekazywania dziedzictwa kulturowego \u015al\u0105zak\u00f3w, kt\u00f3ry z regu\u0142y korzysta z zawodnej i do\u015b\u0107 selektywnej pami\u0119ci ludzkiej, reprezentatywna kolekcja szklanych negatyw\u00f3w Franciszka Lepicha po prostu uniemo\u017cliwia \u201ekulturowe zapominanie\u201d i zmusza do zastanowienia si\u0119, czy wi\u0119cej stawia ona pyta\u0144, czy wi\u0119cej przynosi odpowiedzi.<\/p>\n
\nprofesor Uniwersytetu Opolskiego<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\ni ze \u015brodk\u00f3w Samorz\u0105du Wojew\u00f3dztwa Opolskiego<\/span><\/p>\n